Mailformulier   Sitemap  

Menu

In Hoc Signo Vinces!

Home > Eerste christenen > De catacomben > Eenvoud en kracht

Eenvoud en kracht

In de catacomben schittert het geloof in eenvoud en kracht

Katholiek Nieuwsblad - De vier rijk versierde patriarchale basilieken in Rome getuigen van glorievolle tijden voor de christenen. Zij ontstonden dan ook nadat zij in de vierde eeuw vrijheid van godsdienst kregen. Hoe anders was het in de drie eeuwen daarvoor. De jonge Kerk werd fel vervolgd. De getuigenis van de martelaren van de vroege Kerk klinkt nog door in de catacomben even ten zuiden van Rome.

De catacombe van Priscilla, Rome

Zeker in de hete zomermaanden kan het een weldaad zijn om het warme Rome te ontvluchten en een rondrit buiten de stad te maken. Voor pelgrims een mooie gelegenheid om de catacomben, de ondergrondse begraafplaatsen voor de eerste christenen, te bezoeken. Paus Johannes Paulus II heeft deze gedenkplaatsen een "uitgelezen plaats van gebed en pelgrimage" genoemd. Hij stelt ze op een lijn met de grote basilieken in de stad. En inderdaad zijn de catacomben een uitstekende plaats voor een hernieuwde geloofsverdieping.

Na het verlaten van de stad in zuidelijke richting komt men al gauw bij een kapel op een wegsplitsing met de veelbetekenende naam 'Quo Vadis' (Waarheen gaat gij?). Het zou inderdaad heel goed deze plaats geweest kunnen zijn waar de 'historische' ontmoeting tussen Christus en Petrus plaatsvond die uiteindelijk tot Petrus' marteldood leidde. Wie hier linksaf slaat en de aloude Via Appia neemt komt na enige tijd op een terrein waar de geschiedenis van de vroege Kerk zich in al zijn aangrijpende heldhaftigheid ontvouwt. Het zijn geen oogstrelende gebouwen of monumenten die de bezoeker aantreft. Van belang is wat zich hier onder de grond bevind: de eerste begraafplaatsen van de christelijke gemeenschap in Rome en de glorievolle graven van de pausen uit de 3e eeuw.

Vredige slaap

In 1854 werd het duizendjarige puin weggegraven onder leiding van de archeoloog De Rossi en kwamen de "bakermat van het christendom en de archieven van de jonge Kerk", zoals de catacomben wel genoemd worden, bloot te liggen. De meest bekende en kerkhistorisch waardevolle zijn de catacomben van Sint Callistus en die van Praetextatus.

De catacomben van Callistus werden in de 2e eeuw gesticht en vervolgens met name in de 3e en 4e eeuw gebruikt als begraafplaats. Ze beslaan een oppervlakte van 360 hectare in totaal. Op sommige plaatsen bevinden zich vier gangen boven elkaar. In de smalle gangen zijn aan weerszijde nissen waarin de doden begraven werden. Soms ook zijn het hele vertrekken die als familiegraf dienden en die van prachtige fresco's zijn voorzien. Meer dan een half miljoen mensen werden hier begraven; pausen en bisschoppen zowel als gewone handwerkslieden.

Het meest opmerkelijke aan de catacomben is dat ze als begraafplaatsen meer een atmosfeer van leven dan van dood ademen. De christenen die hier hun doden begroeven, waren er diep van doordrongen dat de dood niet het einde van alles is, maar eerder een vredige slaap in afwachting van de verrijzenis aan het einde der tijden. Deze overtuiging blijkt op frappante wijze uit her en der aangebrachte inscripties. Bij de trap die naar de zogenaamde 'crypte van de pausen' leidt, zien we op de linkerwand een steen die spreekt van Agrippina, cuius dies inluxit. De dag dat Agrippina stierf, werd gezien als "de dag van haar intrede in het licht". Even later spreekt een inscriptie over Adas, die "insliep als ekoimète", als het jonge meisje van Kafarnaüm, dat "niet dood is, maar slaapt" en wacht op de roep van degene die de Verrijzenis is.

Goede Herder

Van een iets andere orde zijn de inscripties met gebeden van levenden voor de overledenen of met verzoeken aan de overledenen om voor de overlevenden te bidden. De doden leven immers in de nabijheid van God, maar herinneren zich diegenen die nog leven en bidden voor hen. Bij de ingang van de oude crypte van de pausen in Sint Callistus is de wand overladen met gebeden in de trant van: "St. Sixtus, houdt Aurelius Repentinus in uw gedachten." Al deze gebeden roepen in herinnering dat het Mystieke Lichaam dat de Kerk is, alle gelovigen samenbindt.

Talrijk zijn ook de overal aanwezige tekens en symbolen, die door de christenen in tijden van vervolging werden gebruikt als herkenningsteken en als middelen om hun geloof te uiten. Een zeer geliefd symbool bij de eerste christenen was de afbeelding van de Goede Herder. De herder met het lam rond zijn nek vertegenwoordigt Christus de Verlosser en de ziel die hij gered heeft. Zo was het voor de christenen hét teken van de liefde van Christus voor de mens, zoals dat later het kruisbeeld werd. Talloos zijn de afbeeldingen van de Goede Herder op de gewelven, grafstenen en sarcofagen. Op de meest verschillende plaatsen treffen we ook de orante aan, de biddende figuur die staat voor de ziel die reeds de goddelijke vrede in de hemel ervaart. Voor de aanduiding van Christus gebruikten de eerste christenen bij voorkeur het teken van de vis. De letters van het Griekse woord voor vis, Ichtus, vormen tezamen de initialen van vijf woorden: Iesos Christòs theou hyios soter, ofwel: Jezus Christus, zoon van God en Verlosser.

Klein Vaticaan

Een hardnekkig misverstand is dat de eerste christenen in tijden van vervolging hun vieringen in de catacomben hielden. Dergelijke geheime godsdienstoefeningen hield men in de woonhuizen van christelijke families. De catacomben zouden daar veel te klein voor zijn. Toch is er wel een soort kapel met altaar in de catacombe van Callistus, de zogenaamde 'crypte van de pausen'. Het is tegelijkertijd de heiligste en belangrijkste plaats in de catacombe. De crypte wordt ook wel "het kleine Vaticaan" genoemd omdat er negen pausen en acht bisschoppen uit de 3e eeuw begraven liggen. De pausen zijn: Pontianus (230-235), Anterus (236), Fabianus (236-250), Lucius I (253-254), Stephanus (254-257), Sixtus II (257-258), Dionysius (259-268), Felix I (269-274) en Euthychianus (275-283). Allen zijn zij voor het geloof gestorven en allen dragen de titel martelaar. Waarschijnlijk is deze crypte wegens zijn heilig karakter in later tijden wel als kapel gebruikt.

Heilige Cecilia

Niet ver van deze crypte der pausen ligt een crypte toegewijd aan een van de meest vereerde martelaressen van Rome: de heilige Cecilia. Nadat zij de woede van de keizer had opgewekt probeerde men haar te verdrinken in haar bad, hetgeen wonderbaarlijk genoeg niet lukte. Daarna zou zij met het zwaard gedood worden, maar ook het maximaal toegestane aantal van drie zwaardslagen overleefde zij volgens de legende. Zij leefde nog drie dagen, deelde al haar bezittingen uit onder de armen en stierf toen. In de crypte ligt een weergaloos mooi beeld van Cecilia, een kopie van het beeld dat in een aan haar toegewijde kerk in Trastevere op de tombe met haar relieken ligt. De relieken werden, zoals zoveel stoffelijke resten uit de catacomben, in roerige tijden overgebracht naar de stad. Op het beeld van Cecilia is de snee in haar hals, door het zwaard aangebracht, duidelijk te zien. Dat zij tot het laatst getuigde van haar geloof blijkt uit haar handen. Van de ene hand strekt zij drie vingers omhoog, van de andere één, ten teken dat zij geloofde in de Drie-eenheid: drie personen, een God.

Licht van het geloof

De geschiedenis die de catacomben ons vertellen laat een diepe indruk achter. De stilte die men stilstaand of lopend door de galerijen ervaart is geen doodse stilte van wanhopig betreuren wat achtergelaten moest worden. Door de stilte heen klinkt de stem der martelaren, die geleefd hebben als wij, maar moedig en trouw van hun geloof getuigden. Niet alleen in de vrijheid maar ook in tijden van hevige vervolging. In de crypten, fresco's, grafstenen en lange duistere gangen ontwaart men het licht van het geloof in zijn hoogste graad van eenvoud en kracht. Daarom nodigt een bezoek aan de catacomben uit tot nadenken over de jonge Kerk en het offer dat de eerste christenen brachten. De spiritualiteit van de catacomben zal ons helpen om het grote jubileum van het jaar 2000 te vieren door een ware geloofsvernieuwing, zoals de paus in zijn apostolische brief Tertio Millennio Adveniente (Bij de nadering van het derde millennium) schrijft.

Chronologie

 
top
Laatste update: