Mailformulier   Sitemap  

Menu

In Hoc Signo Vinces!

Home > Eerste christenen > Hoe heetten christenen voordat zij christenen werden genoemd?

Hoe heetten christenen voordat zij christenen werden genoemd?

¿Cómo nos llamábamos los cristianos antes de llamarnos cristianos?

Een kort artikel van de hand van Carlo Carletti in L'Osservatore Romano van 12 juli 2012 behandelt een aspect van de vorming van de christelijke identiteit in de eerste tijden: de wijze waarop de leden van de nieuwe religieuze gemeenschap elkaar noemden. Dat artikel hebben we hier wat bewerkt.

De naam Christianus, christen begint zich namelijk pas te verspreiden in het Westen na de bekering van Constantijn in de vierde eeuw, de keizer die met het edict van Milaan in februari 313 een einde maakte aan de vervolging van de christelijke godsdienst.

Het antwoord is te vinden in inscripties

Carletti bespreekt de epitaaf (grafschrift) van Marcus van rond het jaar 220, afkomstig van het grafveld aan de Salaria Vetus, nu in het Museo Nazionale di Roma, waar Alexander, de vader van de overleden Marcus, beide zijn slaven, zich in eerste persoon richt tot de aanschouwers: "Ik vraag u, goede broeders in de naam van de enige God, dat na mijn dood niemand dit graf schende" (de tweede regel van het opschrift). Het feit dat de steen niet afkomstig is uit een catacombe maar van een grafveld met heidense en christengraven, maakt de uitdrukking "broeders" opmerkelijk.

Alexander | Augg(ustorum duorum) ser(vus) fecit | se bivo. Marco filio | dulcisimo caputa|africesi, qui deputa| batur inter bestito|res, qui vixit annis | XVIII, mensibu VIIIi | diebu V. peto a bobis, | fratres boni per | unum deum ne quis | <h>un<c> titelo moles[tet] | pos(t) mor[tem meam]

Zo luidt de originele inscriptie, voor de belangstellenden (bron: Inscriptiones Christianae Urbis Romae, x, 27126).

Drie epitafen...

Iets vergelijkbaars vinden we in het eerste Latijnse grafschrift dat we kennen van de christengemeenschap in Rome uit het jaar 270. Het is te vinden in een van de oudste gedeelten van het grafveld van Priscilla. Ook hier zijn het ouders en zij begraven hun dochter Agape. Deze was veertien jaar oud, en aan het slot van deze hexameters richt zij zich tot haar ouders: "[...] Eucharis, mijn moeder, en Pius, mijn vader, ik vraag u, broeders, dat als gij hier komt bidden en in uw gebeden de Vader en de Zoon aanroept, u zich ook uw dochter Agape indachtig zij, opdat de almachtige God Agape beware in alle eeuwigheid". Opnieuw vinden we hier de term "broeders" die gebruikt wordt voor de ouders, waardoor we veronderstellen dat ook zij christenen waren.

[...] Eucharis est mater, Pius et pater [mihi - - -].| Vos precor, o fratres, orare huc quando veni[tis] | et precibus totis patrem natumque rogatis, | sit vestrae mentis Agapes carae meminisse,| ut deus omnipotens Agapen in saecula servet.

Aldus het origineel (bron Inscr. Christ., ix, 25962).

Agape, Archivio della Pontificia Commissione di Archeologia Sacra

Enigzins verwijderd van het graf van Agape, is dat van Leontius te vinden van niet later dan de helft van de derde eeuw. Zijn vrienden nemen afscheid van Leontius met de woorden: "Leontius, vrede gewenst door de broeders. Vaarwel"

Leonti p|ax a fra|tribus | vale (bron:  Inscr. Christ., ix, 25319).

Leonti pax, Archivio della Pontificia Commissione di Archeologia Sacra

... en twee benamingen

Deze wijze van begroeten met "broeders" onder de christenen (voordat zij zo genoemd werden), verwonderde de heidenen. Minucius Felix in zijn denkbeeldige dialoog met Octavius (8,2) maakt er aantekening van: "Zij beminnen elkaar bijna nog voordat zij elkaar kennen... en zij noemen elkaar zonder onderscheid broeders en zusters". En een eeuw later legt Lactantius (c. 250-c. 325) uit: "Er bestaat geen andere reden voor dat wij elkaar broeders noemen, dan het feit dat wij elkaar als gelijken beschouwen. Slaven en vrijen, groten en kleinen zijn allen gelijk en voor God onderscheiden zij zich alleen in de deugd"  (Divinae institutiones, 5, 15).

De broederlijkheid als identiteit, en de identiteit in Christus: dat zijn twee onderscheiden benamingen en een enkel principe dat heerste in de eeuwen van de martelaren.

Artikel gepubliceerd op primeroscristianos.com; vertaling WV

Chronologie

 
top
Laatste update: