Mailformulier   Sitemap  

Menu

In Hoc Signo Vinces!

Home > Hier en nu > 25 december niet slechts een symbool

25 december niet slechts een symbool

Vittorio Messori, Corriere della Sera, 09/07/2003 (vertaling wv)
Een studie van een hoogleraar van de Universiteit van Jeruzalem bevestigt de historiciteit van de geboortedag van Jezus

Geboorte van Christus

Als allen op weg zijn gegaan en stad leeg is, naar wie zouden we dan nog kerstkaarten sturen en pakjes verzenden met touwtjes dichtgebonden en met sneeuwvlokken versierd? Zijn het ook niet de bisschoppen zelf die het consumistenfeest aan de kaak stellen waartoe ons kerstfeest zich ondertussen heeft gereduceerd? Vegen we dus alle winkeliers op een hoop en verplaatsen we alles naar de vakantiemaand augustus. Dat moet haalbaar zijn, per slot van rekening bestaat er toch geen historische noodzaak voor dit Kerstfeest? De Kerk heeft immers zelf de datum gekozen om een tegenwicht te bieden voor de heidense feesten rond het wintersoltitium van 25 december...

De ontdekking: Jezus is precies op 25 december geboren

De geboorte van de Christus in plaats van de wedergeboorte van de Sol invictus. In den beginne dus, werd een pastoraal besluit genomen, dat naar behoefte veranderd kan worden. Een duidelijke provocatie, gebaseerd echter op wat vreedzaam wordt (of liever: werd) aangenomen door alle deskundigen: de liturgische plaatsing van Kerstmis is een willekeurige keuze zonder enig verband met de datum van de geboorte van Christus. Die datum zou ook niemand kunnen vaststellen. Maar de deskundigen hebben het wellicht toch bij het verkeerde eind, en ik met hen. Met de documenten van Qumran kunnen we de geboortedatum precies vaststellen: Jezus is op 25 december geboren. En de ontdekker hiervan kan niet verweten worden dat hij een christelijke apologeet is, aangezien het gaat om een Joodse docent van de Universiteit van Jeruzalem.

Het mechanisme

Proberen we het mechanisme eens te doorgronden. Het is complex maar boeiend. Als Christus op een 25 december is geboren, zou de maagdelijke ontvangenis logischerwijze negen maanden eerder plaats moeten vinden. Inderdaad, de christelijke kalenders gedenken op 25 maart de aankondiging van de aartsengel Gabriël aan Maria. Maar uit hetzelfde evangelie van Lucas weten we dat precies zes maanden eerder Elisabeth de voorloper Johannes, die de Doper wordt genoemd, heeft ontvangen. De Katholieke Kerk heeft geen apart feest voor deze ontvangenis, maar de oude Oosterse kerken wel. Ze vieren dat tussen 23 en 25 september. En dat is dus zes maanden voor de aankondiging aan Maria. Het is een logische opeenvolging van data gebaseerd op niet te traceren tradities, en niet op gebeurtenissen in de tijd. Zo geloofden allen tot recente tijden. Het tegenovergestelde lijkt het geval.

Alles vertrekt van de ontvangenis van de Doper

Want we moeten juist vertrekken van de ontvangenis van de Doper. Het evangelie van Lucas opent met de geschiedenis van een echtpaar op leeftijd: Zacharias en Elisabeth (Lc 1,5). Zij hadden zich al neergelegd bij hun kinderloosheid, een van de grootste gebreken in Israël. Zacharias behoorde tot de priesterklasse, en op de dag dat zijn klasse de beurt had om dienst te doen in de tempel, kreeg hij een visioen van Gabriël (dezelfde engel die zes maanden later aan Maria zou verschijnen in Nazaret). Gabriël kondigde hem aan dat, hoewel hij reeds op leeftijd was, een zoon zou krijgen. Hij moest hem Johannes noemen en deze zou «groot zijn in de ogen van de Heer». Lucas preciseert dat Zacharias behoorde tot de priesterklasse van Abia, en dat hij het visioen had «toen zijn klasse de beurt had in de tempel». Inderdaad, zij die in het oude Israël behoorden tot de priesterlijke stam, waren onderverdeeld in vierentwintig klassen, die in een onveranderlijke volgorde voor een week tweemaal per jaar de liturgische dienst verrichtten in de tempel. We weten dat de klasse van Zacharias, die van Abia, de achtste was in de officiële lijst.

Maar wanneer viel die klasse de beurt? Niemand wist dat. Maar met behulp van verschillende onderzoeken, maar vooral op basis van teksten uit de Esseense bibliotheek van Qumran heeft de hoogleraar Shemarjahu Talmon († 2010) een tipje van de sluier opgelicht. Zoals gezegd, werkte hij aan de Joodse Universiteit van Jeruzalem. Hij is er in geslaagd om de chronologische volgorde te reconstrueren van de vierentwintig priesterlijke klassen. Die van Abia was, zoals de andere, tweemaal per jaar aan de beurt en een van die beurten viel in de laatste week van september. De christelijke traditie dus, die de aankondiging aan Zacharias tussen 23 en 25 september plaatste, klopt dus. Deze bevinding uit het onderzoek van Talmon wordt nog eens bevestigd door het vervolgonderzoek door andere experts naar de herkomst van deze traditie. Zij komen tot de conclusie dat deze traditie direct terug gaat op de primitieve Joods-Christelijke Kerk van Jeruzalem. Een zeer oude en standvastige overlevering dus uit de Oosterse Kerk, zoals we ook uit andere gevallen wel kennen.

De schakels van gebeurtenissen die naar Kerstmis leiden

En zo blijkt datgene wat mythe leek, geheel onvoorzien toch de waarheid te naderen. Het is een keten van gebeurtenissen die zich uitstrekt over vijftien maanden: in september vindt de aankondiging plaats aan Zacharias en een dag erna de ontvangenis van Johannes; in maart, zes maanden later, de aankondiging aan Maria; in juni, drie maanden later, de geboorte van Johannes; en zes maanden later de geboorte van Jezus. Met deze laatste gebeurtenis komen we op 25 december. Het is een dag die dus niet willekeurig is gekozen. Mijn voorstel om Kerstmis te verplaatsen naar de vakantiemaand augustus lijkt geen haalbare kaart. Ik kom er dus op terug, en voel me niet vernederd maar eerder geëmotioneerd. Na zo veel eeuwen van ingespannen onderzoek, blijven de Evangelies verrassingen bieden. Schijnbaar irrelevante details (wat zou het ertoe doen dat Zacharias tot de klasse van Abia behoorde? Geen enkele exegeet lette er op) tonen nu hun reden van bestaan, en hun belang als teken van een verborgen maar duidelijk teken. Ondanks alles wordt het christelijk avontuur voortgezet.

Chronologie

 
top
Laatste update: