Mailformulier   Sitemap  

Menu

In Hoc Signo Vinces!

Home > Hier en nu > Johannes Paulus II en de eerste christenen

Johannes Paulus II en de eerste christenen

Quo vadis: de ontmoeting van Johannes Paulus II met Rome

Het was de roman Quo vadis van de Poolse schrijver Henryk Sienkiewicz, die Karol Wojtyla inleidde in de wereld van de eerste christenen

 

Johannes Paulus II

In de homilie die hij uitsprak aan het begin van zijn pontificaat op 22 oktober 1978, refereerde Johannes Paulus II aan een bekende band van Polen met Rome. Het gaat om een culturele band van christelijke signatuur: de roman Quo vadis van de Nobelprijs-winnaar Henryk Sienkiewicz. Deze schrijver heeft Wojtyla geïntroduceerd in de wereld van de eerste christenen. 

Johannes Paulus II komt uit een communistische wereld waarin de cultuur geen andere rol werd gegund, anders dan tot politieke manipulatie. Voor het communisme is dat begrijpelijk, cultuur wordt daarin gezien als niet meer dan nog een een superstructuur. Slechts de productiemiddelen doen ertoe. Het gevolg is een verarming van het denken, waarin historici, dichters of filosofen altijd onder verdenking staan.

quo vadis

Karol Wojtyla echter besefte wel tijdens de Duitse bezetting van Polen, dat de mens een waarachtig menselijk leven leidt dankzij de cultuur. Dankzij de cultuur overleefde Polen toen zij als staat ophield te bestaan gedurende meer dan een eeuw. De cultuur maakte ook dat Polen weerstand kon bieden aan de totalitaire regimes van de twintigste eeuw die het land trachtten in even oneigen, als onmenselijke bodem over te planten.

Het katholicisme dat de Poolse cultuur doordrenkt, heeft zijn hoofd in Rome, de stad niet zo zeer van de Cesars die een Pool zou kunnen associëren met de tirannen die het in de loop van zijn geschiedenis heeft gekend, maar met het christelijke Rome. Rome, de stad waarin de eerste gelovigen de vrijheid van Christus vonden met de kracht van de liefde. Daarom verwees Johannes Paulus II in zijn homilie aan het begin van zijn pontificaat, op 22 oktober 1978 aan een bekende band tussen Polen en Rome, die deel uitmaakt van de populaire volkscultuur in de hele wereld.

Ik doel op de roman Quo vadis, van de Nobelprijs-winnaar Henryk Sienkiewicz, gebaseerd op een oude overlevering gevonden in een kapel aan de Via Appia, naast de poort van de heilige Sebastiaan. De paus herinnerde het zich in deze bewoordingen: «Volgens een overlevering (die ook een geweldige literaire uitdrukking heeft gevonden in een roman van Henryk Sienkiewicz), gedurende de vervolging onder Nero, wilde Petrus Rome verlaten. De Heer voorkwam dat: Hij trad hem tegemoet. Petrus richtte zich tot Hem en zei: Quo vadis, Domine? - Waarheen gaat u, Heer?-.En de Heer antwoordde hem: Ik ga naar Rome om ten tweede male gekruisigd te wordenPetrus keerde terug naar Rome, en bleef daar tot zijn kruisiging».

Pinksteren

Dertig jaar eerder, toen hij nog een pas gewijde priester was, maakte Karol Wojtyla een van zijn dromen waar: naar Rome gaan. Dat was een droom die hij koesterde vanaf zijn jeugd. Deze onthulling deed hij aan een groepje jongeren bij de viering van Aswoensdag in 1984, in de catacomben van sint Callixtus.

Zijn eerste ontmoeting met de Eeuwige Stad dateert van november 1946, na een lange voorbereiding. «Ik bereidde me vooral voor met het lezen van een boek dat, hoewel van een Poolse auteur, helemaal gewijd is aan het Rome van de eerste christenen: Quo vadis. We bevonden ons heel dicht bij de plaats waar Christus op Petrus afliep en hem vroeg terug te keren naar Rome, juist in de periode van vervolging». De roman betekende zonder twijfel de grote toenadering van Wojtyla tot de wereld van de eerste christenen. Het waren juist de catacomben en de eerste christelijke basilieken die Rome zoals het leefde in zijn ziel lieten herkennen, precies zoals tijdens dat gesprek aan het begin van de Vastentijd.

Hoog in de lucht : het kruis

Johannes Paulus II

We zouden ook niet moeten vergeten dat de Sint-Pieterbasiliek gebouwd is op het terrein van Nero's circus waar vele christenen het martelaarschap ondergingen, waaaronder Petrus zelf. De obelisk, die midden op het plein staat sinds het einde van de zestiende eeuw, was getuige van deze gebeurtenissen, maar vandaag de dag heeft hij een heel andere betekenis gekregen.

Het was voldoende om een kruis boven op dit monument te zetten, zei Johannes Paulus II bij gelegenheid van de première van een verfilming van Quo vadis, met de Pool Jerzy Kawalerowicz als regisseur, in 2001: «Bovenop de obelisk prijkt het kruis om ons te herinneren dat hemel en aarde voorbij zullen gaan, tezamen met de menselijke keizerrijken en koninkrijken, maar Christus blijft: Hij is dezelfde gisteren, vandaag en altijd».

De roman Quo vadis kan gezien worden als een uitdrukking van geloof, geschreven door een auteur die het positivisme heeft ervaren dat in de mode was, en heeft geloofd dat het mogelijk moest zijn om het Christendom te laten herrijzen naast een onderworpen Polen. Maar het zou een vergissing zijn het boek te zien als een voorbeeld van sentimenteel geloof. Het onderstreept namelijk deze onvermijdelijke waarheid: het Christendom is geen religie méér temidden van zovele in het Romeinse Pantheon, maar vordert het gedrag af te stemmen op het beleden geloof. Het stelt de mensen voor transcendente kwesties. Daarom dat Johannes Paulus II een andere lezing voorhield van de genoemde vraag: Quo vadis, homo? Ga je Christus tegemoet, of volg je andere wegen die je wegvoeren van Hem en van jezelf?

Antonio R. Rubio Plo in ALFA Y OMEGA

Chronologie

 
top
Laatste update: